ایده‌هایی که هنوز در دعواهای امروز حاضرند

سرفصل‌ها

1. مونتسکیو: چرا قدرت را باید تکه‌تکه کرد

   مبتدی

   مونتسکیو در «روحِ قوانین» (۱۷۴۸) یک ایده‌ی ساده و پرنفوذ مطرح کرد: برای اینکه قدرت به استبداد نرسد، باید طوری چیده شود که «قدرت جلوی قدرت را بگیرد». این دوره روشِ مقایسه‌ایِ او، سه نوعِ حکومت و «اصلِ محرکِ» هر کدام، تفکیکِ قوا، نقشِ «نهادهای میانی» در جلوگیری از استبداد، ایده‌ی «روحِ قوانین» (اینکه قانون باید با جامعه‌اش جور باشد)، و نقدهای جدی به او (سوگیریِ اشرافی، نظریه‌ی اقلیم و کاربردهای نژادپرستانه‌اش) را بررسی می‌کند.

   ۸ درس

2. توکویل: خطرِ استبدادِ اکثریت

   مبتدی

   الکسی دو توکویل، یک اشراف‌زاده‌ی فرانسوی، در ۱۸۳۱ به آمریکا سفر کرد تا بفهمد یک جامعه‌ی دموکراتیک چطور کار می‌کند و به کجا می‌رود. حاصلش «دموکراسی در آمریکا» (۱۸۳۵/۱۸۴۰) بود. این دوره ایده‌های کلیدیِ او را بررسی می‌کند: «برابریِ شرایط» به‌مثابه واقعیتِ بنیادیِ عصرِ مدرن؛ «استبدادِ اکثریت» — نه فقط حکومتِ اکثریت، بلکه فشارِ خفه‌کننده‌ی افکارِ عمومی؛ پادزهرهایی که او در آمریکا دید (خودگردانیِ محلی، انجمن‌ها، دادگاه و هیئتِ منصفه، دین، مطبوعاتِ آزاد)؛ خطرِ «فردگرایی» و پناه‌بردن به زندگیِ خصوصی؛ و تصویرِ نگران‌کننده‌ی یک «استبدادِ نرم» و پدرمآب.

   ۸ درس

3. هانا آرنت: آدم‌های معمولی چطور شریکِ جنایت می‌شوند

   مبتدی

   هانا آرنت، فیلسوفِ آلمانی-یهودی که از نازیسم گریخت و سال‌ها بی‌وطن ماند، یکی از عمیق‌ترین تحلیل‌گرانِ شرِ سیاسی در قرنِ بیستم است. این دوره ایده‌های کلیدیِ او را بررسی می‌کند: توتالیتاریسم به‌مثابه شکلی کاملاً تازه از حکومت؛ عبارتِ جنجالیِ «ابتذالِ شر» از محاکمه‌ی آیشمن؛ تمایزِ «کار» و «کنش» و اهمیتِ حیاتیِ «فضای عمومی»؛ ایده‌ی «حقِ داشتنِ حقوق» که از تجربه‌ی بی‌وطنی بیرون آمد؛ و تفاوتِ «قدرت» (که مردمِ عمل‌کننده با هم می‌سازند) و «خشونت» (ابزارِ وقتی که قدرت از دست رفته).

   ۸ درس

4. رالز: اگر جای خودت را در جامعه نمی‌دانستی، چه قواعدی می‌ساختی؟

   مبتدی

   جان رالز در «نظریه‌ای درباره‌ی عدالت» (۱۹۷۱) فلسفه‌ی سیاسیِ هنجاری را — که بعضی مرده‌اش می‌دانستند — دوباره زنده کرد. ایده‌ی مرکزی‌اش یک آزمایشِ فکری است: «موقعیتِ آغازین» و «پرده‌ی بی‌خبری» — اگر قرار بود قواعدِ بنیادیِ جامعه را انتخاب کنی، اما نمی‌دانستی قرار است در کدام طبقه، خانواده، جنسیت، نژاد یا با چه استعدادهایی به دنیا بیایی، چه قواعدی را برمی‌گزیدی؟ این دوره «عدالت به‌مثابه انصاف»، دو اصلِ عدالتِ رالز (آزادی‌های پایه، برابریِ منصفانه‌ی فرصت، و «اصلِ تفاوت»)، منطقِ «کمینه‌بیشینه»، چرخشِ او به «لیبرالیسمِ سیاسی» و «اجماعِ هم‌پوش»، و نقدهای بزرگ (نوزیک، سندل، سن، و نقدِ فمینیستی) را بررسی می‌کند.

   ۸ درس

5. فوکو: قدرت فقط در حکومت نیست؛ در مدرسه و بیمارستان و اداره هم هست

   مبتدی

   میشل فوکو تصویرِ رایج از قدرت را — چیزی که دولت «دارد» و از بالا اعمال می‌کند — به هم زد. به نظرِ او قدرت پراکنده، مویرگی و «تولیدکننده» است: در مدرسه، بیمارستان، زندان، کارخانه و پادگان جریان دارد؛ رفتار و بدنِ ما را مشاهده، اندازه‌گیری، نرمال‌سازی و تربیت می‌کند. این دوره تمایزِ «قدرتِ حاکمیتی» و «قدرتِ انضباطی»، کتابِ «مراقبت و تنبیه» و استعاره‌ی «سراسربین»، رابطه‌ی «قدرت/دانش» و ساختنِ «امرِ نرمال»، مفهومِ «زیست‌قدرت» و «حکومت‌مندی»، و نقدهای جدی به فوکو (نبودِ معیارِ نقد، قدرتِ همه‌جا‌حاضر، جبرگرایی) را بررسی می‌کند. درسِ پایانی جمع‌بندیِ کلِ موضوعِ ۱۲ است.

   ۸ درس