آموزش رایگان سیاست
چرا اقتصاد همیشه سیاسی است؟
به اقتصاد اغلب مثلِ یک علمِ فنیِ خنثی نگاه می‌شود؛ اما هر تصمیمِ اقتصادی برنده و بازنده دارد، و «چه کسی چه چیزی می‌گیرد» تعریفِ سیاست است. این موضوع — آغازِ خوشه‌ی «پول و قدرت» — نشان می‌دهد چرا کمبود به بده‌بست می‌انجامد و بده‌بست به انتخابِ سیاسی؛ چهار جوابِ تاریخ به پرسشِ «بازار یا دولت؟»؛ چیزهایی که بازار خوب می‌سازد و چیزهایی که اصلاً نمی‌سازد (کالای عمومی، اثرِ جانبی، انحصار) در کنارِ «شکستِ دولت»؛ اینکه مالیات فقط جمع‌آوریِ پول نیست بلکه یک نظریه‌ی عدالت و یک قراردادِ سیاسی است؛ و اینکه بودجه‌ی دولت اولویت‌های واقعی‌اش را روی کاغذ نشان می‌دهد. همه توصیفی و مقایسه‌ای است، بدونِ داوری. منابعِ کلیدی در درسِ اول معرفی می‌شوند.
- ۵ دوره
- ۴۰ درس
- مبتدی
- آزمون پایانی و مدرک
سرفصل‌ها
هر انتخابِ اقتصادی یک برنده و یک بازنده دارد
مبتدیاقتصاد از دلِ یک واقعیتِ ساده شروع می‌شود: منابع محدودند و خواسته‌ها نامحدود. پس هر انتخاب یک «هزینه‌ی فرصت» دارد و کسی برنده و کسی بازنده می‌شود — و همین آن را سیاسی می‌کند. این دوره مفاهیمِ پایه‌ای را می‌سازد که در کلِ موضوع لازم است: هزینه‌ی فرصت و «آنچه دیده نمی‌شود» (باستیا)، منافعِ متمرکز در برابرِ هزینه‌های پخش‌شده (اولسون)، بده‌بستِ کارایی و برابری (سطلِ سوراخ‌دارِ اوکان)، نظامِ قیمت به‌عنوانِ سازوکارِ هماهنگی (هایک) و نقدهایش، و اینکه چرا حتی آزادترین بازارها هم به دولت نیاز دارند (پولانی). رشته‌ی مشترک: کارشناسی بده‌بست‌ها را نشان می‌دهد؛ سیاست تصمیم می‌گیرد کدام را بپذیریم — و آن یک انتخابِ ارزشی است، نه فنی.
۸ درسبازار یا دولت؟ چهار جوابِ تاریخ
مبتدیبزرگترین دعوای اقتصادِ سیاسیِ دویست سالِ اخیر یک پرسش است: اصلِ سازمان‌دهنده‌ی اقتصاد چه باید باشد؟ تاریخ چهار جوابِ کلی داده: بازارِ آزادِ کلاسیک (اسمیت، بعدها هایک و فریدمن)، برنامه‌ریزیِ متمرکز (سنتِ مارکسی، اقتصادِ شوروی)، اقتصادِ مختلطِ کینزی (کینز، اجماعِ پس از جنگ)، و بازگشتِ بازار یا «نئولیبرالیسم» (احیای هایک و فریدمن، تاچر و ریگان، اجماعِ واشنگتن). این دوره هر چهار را با انصاف می‌بیند — ارزشِ اصلی و نقطه‌ی کورِ هر کدام — و نشان می‌دهد چرا «بازار یا دولت» یک دوتاییِ کاذب است: هر اقتصادِ واقعی ترکیبی است و دعوا سرِ «کدام ترکیب، به نفعِ چه کسی، و چطور تصمیم‌گرفته‌شده» است. همه توصیفی و مقایسه‌ای، بدونِ داوری.
۸ درسچیزهایی که بازار نمی‌سازد
مبتدیبازارِ رقابتی برای تولید و تخصیصِ کالاهای معمولی معمولاً خوب عمل می‌کند — اما فقط زیرِ شرایطِ خاصی. وقتی آن شرایط برقرار نیستند، «شکستِ بازار» رخ می‌دهد و بازار به نتیجه‌ی خوب نمی‌رسد. این دوره چهار شکستِ کلاسیک را با مثال می‌بیند: کالاهای عمومی و مسئله‌ی سواری مجانی (دفاع، هوای پاک، دانشِ پایه)؛ اثراتِ جانبی و شکافِ هزینه‌ی خصوصی و اجتماعی (آلودگی، واکسن)؛ مالِ مشاع و تراژدیِ آن — و پاسخِ اوستروم؛ و انحصار و عدمِ تقارنِ اطلاعات (انحصارِ طبیعی، بازارِ لیمو). اما دوره با یک توازن بسته می‌شود: «شکستِ دولت» هم واقعی است (تسخیرِ تنظیم‌گر، رانت‌جویی، مسائلِ اطلاعاتی)، پس نه بازار و نه دولت خودبه‌خود بهتر نیستند — این یک پرسشِ تجربی و موردبه‌مورد است. همه توصیفی، بدونِ داوری.
۸ درسمالیات: چه کسی می‌دهد و چرا سرش دعواست
مبتدیمالیات فقط جمع‌آوریِ پول نیست؛ هر نظامِ مالیاتی یک نظریه‌ی عدالت و یک قراردادِ سیاسی را در خودش رمزگذاری می‌کند. این دوره می‌بیند مالیات برای چه کارهایی است (تأمینِ کالای عمومی، بازتوزیع، هدایتِ رفتار، تثبیتِ اقتصادِ کلان)؛ انواعِ مالیات و تفاوتِ مستقیم و غیرمستقیم؛ معنای «تصاعدی، تناسبی، تنازلی» و اینکه چرا مالیاتِ بر مصرف اغلب تنازلی است؛ «بارِ واقعیِ مالیات» و اینکه چرا کسی که قانوناً می‌پردازد لزوماً کسی نیست که هزینه‌اش را تحمل می‌کند؛ منحنیِ لافر و فرار و اجتناب از مالیات؛ و اینکه رابطه‌ی «مالیات و پاسخگویی» چطور کشورهایی را که از منابعِ طبیعی تأمین می‌شوند از کشورهایی که از مالیاتِ گسترده تأمین می‌شوند جدا می‌کند. همه توصیفی و مقایسه‌ای، بدونِ داوری.
۸ درسبودجه: اولویت‌های دولت روی کاغذ
مبتدیبودجهی دولت اغلب «یک سندِ اخلاقی» نامیده می‌شود: هر چه دولت واقعاً برایش ارزش قائل است، به شکلِ یک ردیفِ خرج در بودجه ظاهر می‌شود — فارغ از شعارهایش. این دوره‌ی پایانیِ موضوع می‌بیند دولت پولش را کجا خرج می‌کند (دفاع، بهداشت، آموزش، حمایتِ اجتماعی، بهره‌ی بدهی، یارانه)؛ کسری و بدهی و اینکه کِی مهم‌اند و کِی نه؛ یارانه‌ها و اینکه چه کسی واقعاً از آن‌ها نفع می‌برد؛ فرایندِ بستن و تصویبِ بودجه و «قدرتِ کیفِ پول»؛ چرخه‌ی سیاسیِ بودجه؛ و اینکه چطور یک بودجه را مثلِ یک سندِ سیاسی بخوانیم. درس ۷ کلِ موضوعِ ۲۵ را جمع می‌بندد. همه توصیفی و مقایسه‌ای، بدونِ داوری.
۸ درس
موضوع‌های دیگر سیاست
همه‌ی موضوع‌های سیاست
اولین درس فقط چند دقیقه طول می‌کشد.
ثبت‌نام رایگان است؛ یک موضوع انتخاب کن و همین حالا شروع کن.
